امنیت اطلاعاتی

در شرایط جهانی شونده کنونی، شبکه های اجتماعی واقعیت جدیدی را نه تنها برای افراد، مؤسسات، شرکت ها و سازمان ها که برای کشورها و گاه گروهی از کشور ها هم ایجاد می کنند. شبکه های اجتماعی نه تنها میدان بزرگ و بی مرزی را برای معاشرت روزمره میان افراد فراهم آورده اند بلکه به بازار بزرگ فروش کالا و خدمات برای شرکت ها و آژانس های اطلاعاتی بزرگ نیز تبدیل شده اند. این شبکه ها همچنان عرصه یی شده اند که در آن،  سازمان های حکومتی و غیرحکومتی فعالیت هایشان را گسترش داده اند و علاوه بر آن، شبکه های اجتماعی، ابزار مؤثر فناوری سیاسی نیز شده اند.

در گذشته، غول های خبری مانند بی بی سی، تلاش می کردند مخاطبان را به صفحه های انترنتی خود جذب کنند تا آنها در آنجا، اخبار حوادث دنیا را با تفصیل پیگیری کنند اما حالا آنها به صورت فعالتری از شبکه های اجتماعی به این منظور استفاده می کنند. این گرایش نشان می دهد که حضور در شبکه های اجتماعی بیش از سایت های شخصی در جهت جلب مخاطب و پخش اطلاعات مؤثر است. کاربران شبکه های اجتماعی، اغلب انسان های فعال، تحصیل کرده و مستعد به کارند. همین کاربران فعالترین قشر در هر کشور و نیروی برانگیزاننده در هر جامعه یی استند.

۱۰-۱۵ سال پیش شبکه جهانی انترنت فقط ابزار آسان برای به دست آوردن اطلاعات بود. می شد در انترنت اخبار حوادث جهان را خواند، ویدیو دید و کارهایی ازین قبیل کرد. اما با پیدا شدن شبکه های اجتماعی، آدمها به چیز جدیدی دست رسی یافتند: به امکان جدید خودسامان یابی اجتماعی    self”-organising opportunity”.

ظرف سالهای اخیر، خدمات شبکه های اجتماعی نقش سرنوشت سازی را در کشورهای گوناگون، مخصوصاْ در رابطه با وضعیت اجتماعی-سیاسی آن کشورها، بازی کردند. نمونه ی روشن آن می تواند آن چه که به اصطلاح «بهار عربی» نامیده شد، باشد که در آن شبکه اجتماعی فیسبوک  به عنوان همان ابزار سامان یابی و بسیج جامعه مورد استفاده قرار گرفت. به کمک فیسبوک، تظاهرکننده گان جماعت چندین هزارنفری را بسیج کردند و از طریق بازنشر اطلاعات و اطلاعیه ها مردم را به سرنگونی نظام و حکومت فراخواندند. باید تاکید کرد که موج نگرانی های موجود در شبکه اجتماعی فیسبوک به زودی، شماری از کشورهای منطقه را در شمال افریقا دربرگرفت. شبکه های اجتماعی به ابزار نیرومند سیاسی برای ساماندهی اعتراضات گروهی تبدیل شدند.

امروز حتا کشورهایی که از لحاظ فناوری پیش رفته نیستند نیز، در فرایندهای اطلاعاتی-مخابراتی که در عنکبوتزار جهانی اتفاق می افتند، درگیرند. با گذشت هر روز، فعالیت های کاربران شبکه های اجتماعی مانند فیسبوک و تویتر بیش از پیش در فرایندهای اجتماعی-سیاسی داخلی کشورهای مستقل به ملاحظه می رسند. در این حال، مرزهای ملی در انترنت وجود ندارند و مفهوم استقلال ملی هیچ معنایی درین جا ندارد. برای کسی پوشیده نیست که امروز اطلاعات، چون سلاحی علیه دشمن استفاده می شود و جنگ های اطلاعاتی در جریان اند. از آن جا که قدرت دولتی فشار زیادی را بر رسانه ها تحمیل می کند: خبرها سانسور می شوند، انتشارات بزرگ، شبکه های مشهور تلویزیونی و آژانس های اطلاع رسانی سفارش های دولتی را اجرا می کنند به این ترتیب، فاسدتر می شوند و در خدمت سیاست قرار می گیرند، نه در خدمت جامعه، مردم اعتمادشان را نسبت به آن چه در تلویزیون می بینند و از رادیو می شنوند و در روزنامه می خواننند، از دست می دهند. در نتیجه، مردم بیشتر و فعالتر به منابع شبکه های اجتماعی مانند فیسبوک و تویتر رو می آورند. شبکه های اجتماعی، محیط رسانه یی خود را ایجاد می کنند. شبکه های اجتماعی مانند فیسبوک و تویتر که دفترهای مرکزیشان در ایالات متحه امریکا موقعیت دارند، میلیون ها کاربر از کشورهای گوناگون جهان دارند که به زبان های مختلف  گپ می زنند. فرایندهای جاری در شبکه های اجتماعی غیرقابل پیشبینی اند و عملاْ از سوی هیچ کسی مدیریت نمی شود و به این ترتیب، دیدگاه یکی از کاربران یک شبکه اجتماعی می تواند واکنش توفانی را در جامعه برانگیزد: آن دیدگاه نقل می شود، مردم در موردش نظر می نویسند و آن را مورد بحث قرار می دهند. چنین واکنشی همچنان که می تواند مثبت باشد، می تواند منفی نیز باشد.

شبکه های اجتماعی همچنان می توانند به عنوان ابزاری برای ایجاد بانک اطلاعاتی به کار روند و این بانک اطلاعاتی به تدریج می توانند به عنوان موادی برای ساختن هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرند.

از نقطه نظر علمی، هوش مصنوعی عبارت است از شبکه ی عصبی با قابلیت خودآموزی یا به عبارت دیگر میکانیزم تکامل کننده یی که می تواند بر اساس سیستم های متناسبپردازشگر ، الگوهای رفتارهوشمندانه را از خود بروز دهد.

اگر با زبان ساده تر سخن بگوییم، منظور از «هوش مصنوعی» الگاریتم کوچک کمپیوتری است که برای اجرای وظایفی که ما به آن می دهیم، طراحی شده باشد. مثلاْ می توان سیستم تجربی را (سیستم کمپیوتر می تواند تا حدی جای یک کارشناس متخصص را در حل یک وضعیت مسأله دار‌پر کند) طراحی کنیم که قادر باشد چند نفر را با هم دوست بسازد یا میانشان دعوا راه بیندازد. دسترسی به این هدف فقط به لطف شرایط معینی واقعیت می یابد که از بانک اطلاعاتی، (آگاهی) توسط کمپیوتر ارائه می شود.

حالا تصور کنید که چنین میکانیزمی به بانک اطلاعاتی عظیمی که هرلحظه پرتر می شود (برآگاهی اش افزوده می شود)، مثلاْ بانک اطلاعاتی یک شبکه اجتماعی که کاربران اطلاعات شخصی شان را به صورت داوطلبانه ارائه می کنند و هرنوع مسائل را از  زنده‌گی خصوصی گرفته تا مسائل اجتماعی-سیاسی مورد بحث قرار می دهند، دسترسی پیدا کند. کمپیوتر می تواند این بانک اطلاعات را به منظور ساختن سیستم کارشناسی که رفتار یک شخصیت مصنوعی (کاربر) را اجرا می کند، به کار ببرد. این به آن معنا که می توان به ساده گی گروه های بزرگی از آدمها، سرزمین ها، ادیان، ایدیولوژی ها و دیدگاه های سیاسی را علیه یک دیگر تحریک کرد و برای این هدف، به کار انداختن یک برنامه کمپیوتری کافی است.

برای نخستین بار، مرکز مطالعات شناخت شناسی در سال ۱۹۶۰ در هاروارد ایجاد شد.  آغاز عمر علم شناخت شناسی را به همین تاریخ پیوند می دهند. شناخت شناسی جهتی است در دانش که فلسفه، روانشناسی شناخت شناسانه، فزیوژی عصب، مردم شناسی، زبانشناسی و تیوری هوش مصنوعی را در خود متحد کرده است. از آن زمان تاکنون تلاش های فراوانی برای ساختن هوش مصنوعی صورت گرفته است. اما برای ایجاد آن، به بانک اطلاعاتی عظیمی نیاز است که بر اساس آن بتوان سیستم تخصصی را ایجاد کرد که آن سیستم بتواند رفتار هوشمندانه را اجرا کند و بر اساس اطلاعات و آگاهی عظیم، توانایی خودآموزی دشته باشد.

امروز نمونه های اولی سیستم های تخصصی فراوانی وجود دارند که از آن جمله می توان از

 I & W  یاد کرد.این سیستم تخصصی به تحلیلگران اداره های استخباراتی کمک می کند پیشبینی کنند که برخورد مسلحانه ی بعدی در کجا و چه زمانی اتفاق می افتد. این سیستم اطلاعاتی را که از استخبارات می رسد، مثلاْ اطلاعات جاسوسی از موقعیت قطعات نظامی، فعالیت های آنها و نقل و انتقال شان و این اطلاعات را با اطلاعات از فعالیت های معمولی قطعات نظامی مقایسه کرده وبر اساس آن وضعیت را تحلیل و پشبینی می کند. این سیستم در همکاری با دانشگاه هاروارد تا سطح نمونه اولیه ی قابل نمایش دادن توسعه یافته است.

طرح شبکه اجتماعی فیسبوک نیز در دانشگاه هاروارد ریخته شد. مولف این طرح، مارک زوکیربیرگ، از فارغ التحصیلان هاروارد است. این گمان وجود دارد که فیسبوک چیزی یکی از حاصل های کار روی مطالعه امکان ساختن هوش مصنوعی نیست.

می توان گمان کرد که فیسبوک به عنوان بزرگترین شبکه اجتماعی جهان، همانا ابزاری برای جمع آوری اطلاعات (آگاهی) برای ساختن سیستم تخصصی (کارشناسی) سیستم هوشمند است.

و چنین است که مسأله امنیت اطلاعاتی با گذشت هر روز اهمیت بیشتر کسب می کند و دولت های بیشتری در جستجوی راه هایی برای تامین امنیت اطلاعاتی در داخل کشورهای خود برآمده اند. حکومت های برخی از کشور ها، مانند ایران، چین، کوریای شمالی بدون این که مدت زیادی را برای فکر کردن هدر دهند، مهمتریم منابع را که می توانستند به عنوان تهدیدی برای وضعیت موجود اجتماعی-سیاسی و اقتصادی کشور به کار روند،  فیلتر کردند.  البته می بایست این واقعیت را نیز در نظر گرفت که از سد این فیلترها می توان عبور کرد. اما بیشتر کشورهای جهان سوم، فناوری و دانش  لازم را برای عبور حرفه یی با استفاده از شیوه ایجاد  پروکسی آی پی را ندارند. چین درین میان سزاوار توجه ویژه یی است.

چین در مقایسه با کشورهای دیگر، به شهروندان خود سرویس های جاگزین فیسبوک، تویتر، یوتیوب را به نام qzond.ch عرضه کرد. تعداد کاربران این  سایت به ۴۵۰ میلیون نفر می رسد. اما متاسفانه هر کشوری امکان و منابع کافی ندارد برای آن که شهروندان خود را با چنین خدمات با کیفیت و انترنت سریع تامین کند. در نتیجه شهروندان از ام خیر و برکتی که فناوری انترنت معاصر در اختیار قرار می دهد، محروم می شوند. آنها امکان معاشرت، آشنایی، ایجاد اتحادیه ها و انجمن ها، نظر به چیزهای مورد علاقه ی شان، دسترسی به اطلاعات مهم، بحث کردن روی مسائل مهمی که تمام دنیا را نگران می کنند، از دست می دهند.

شبکه های اجتماعی امروز، در هر کشوری در حال ساخته شدن است اما این سایت ها، همه شان، نمی توانند با غول های این عرصه رقابت کنند. یکی از نمونه های موفق شبکه های اجتماعی همان سایت روسی «درتماس» است که پس از فیس بوک به راه انداخته شد و امروز تعداد کاربران آن به ۲۴۲ میلیون نفر رسیده است. موفقیت این شبکه اجتماعی به ویژه گی هایی پیوند دارد که آن را خاص می سازد، از جمله: «درتماس» نخستین شبکه اجتماعی روس زبان است که محیط کاربری آن خیلی ساده است و ویژه گی های ملی و محلی کاربران در آن در نظر گرفته شده اند. با گذشت هر روز، شبکه های اجتماعی که در آن مردم برای حیوانات خانه گی شان و یا برای موترشان هم حساب کاربری می سازند، ایجاد می شوند. طوری که گفته شد، شبکه های اجتماعی محیط اطلاعاتی خودش را ایجاد می کند و به همین دلیل با ظهور چنین شبکه ها ، خواهی نخواهی شرکت های عظیم رسانه یی مخاطبان شان را از دست می دهند. 

امکان دارد که شبکه های اجتماعی ملی مثلاً  در vkontakte روسی یا qzone چینی و یا    tuenti.com اسپانیایی و taringa.net امریکای لاتین)  در شهرت و محبوبیت خود دست کمی از غول های جهانی این عرصه ندارند و گاه حتا شهرت بیشتری از مثلاْ‌فیسبوک دارند. این محبوبیت از آنجا برمی خیزد که کاربران شبکه های اجتماعی ملی کسانی اند که با خاک مشترک، منطقه، ارزش های فرهنگی و ملی، رسم و رواج ها، دیدگاه ها و زبان  مشترک  با هم دیگر همگونی دارند.  برای یک کاربر آسانتر است، در جایی برای خود هم صحبت پیدا کند که کاربران دیگر  ارزش ها و دین او را دارند و مهمتر از همه، به آن زبانی گپ می زنند که خود او. موضوعات مشترک که یا نگرانی یا علاقه مندی بزرگی را برمی انگیزد، می تواند زنده‌گی اجتماعی-اقتصادی میهن یا منطقه، جشن های دینی، فلم های جدید، مود، مسائل دسترسی به آموزش و پرورش و غیره باشند. در شبکه های اجتماعی نظیر فیسبوک که بر بنیادشان اندیشه جهانی شدن قرار دارد، اندیشه ملی نابود می شود و ارزش ها متحد الشکل می شوند. ارزش های بیگانه و زبان دیگر، فرایند یافتن هموطن و همنظر را در جریان معاشرت و تبادل نظر، حتی میان نماینده گان یک ملت و یک گروه زبانی، دشوار می کند. گاه به دلیل محتوایی که می تواند در تناقض با مصلحت های مذهبی و اخلاقی واقع شود، کسی نتواند از  فیسبوک استفاده کند. در نتیجه می توان به این نتیجه رسید که گرایش به سوی بازنگری ارزش های ملی و به عنوان نتیجه ی آن، طرح های ویژه شبکه های اجتماعی معطوف به هدف ویژه و با محتوای ویژه که مخاطب خاصی را با توجه به ویژه گی های ملی در نظر دارد، با کامیابی های بزرگی روبرو خواهند بود.

نویسنده: غیرت سهراب

رئیس شبکه اجتماعی "کابل جان" www.kabuljan.af

16 Jun 2016 at 02:18
|
Comments